Ekrany wypierają naukę. Naukowcy alarmują

Smartfon w pokoju dziecka realnie szkodzi nauce – obniża koncentrację, skraca sen i pogarsza wyniki szkolne. Ogólnopolskie badanie pokazuje, że ekrany są dziś jednym z głównych czynników dezorganizujących edukację dzieci i młodzieży.

Nieedukacyjna obecność smartfonów, komputerów i innych urządzeń ekranowych w pokoju dziecka istotnie osłabia motywację do nauki i zaburza proces uczenia się – wynika z najnowszego ogólnopolskiego badania przeprowadzonego przez naukowców z Instytut Psychologii WSKZ we współpracy z Fundacją Bonum Humanum. - Trzeba powiedzieć to wprost, mózgi naszych dzieci są wręcz zalewane “smartfonową dopaminą” - mówi autor badania prof. Mariusz Jędrzejko z Wyższej Szkoły Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu.

Badanie zrealizowano w okresie wrzesień–grudzień 2025 r. na reprezentatywnej próbie tysiąca uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych z całej Polski oraz 202 nauczycieli i rodziców. 

Zebrane dane pokazują, że urządzenia ekranowe towarzyszą dzieciom i młodzieży niemal przez cały proces nauki. W domu przy włączonych smartfonach lub komputerach, które nie służą celom edukacyjnym, uczy się 74 proc. uczniów szkół podstawowych i aż 95 proc. ponadpodstawowych. Podczas lekcji aktywne smartfony ma 39 proc. młodszych uczniów i 79 proc. starszych, a odpowiednio 21 proc. i 45 proc. korzysta z nich w szkole w celach nieedukacyjnych. Co trzeci uczeń szkoły podstawowej i 68 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych uczy się w domu, jednocześnie słuchając muzyki lub oglądając filmy i treści w mediach społecznościowych. 

- Szczególnie silnie proces uczenia się zaburzają komunikatory i media społecznościowe, działające w schemacie ciągłych bodźców i natychmiastowych reakcji, które skutecznie wybijają uczniów z rytmu nauki - podkreśla prof. Mariusz Jędrzejko. Badanie ujawnia także istotną zmianę w sposobie pozyskiwania wiedzy. W 2025 r. ani jednej lektury obowiązkowej w całości nie przeczytało 29 proc. uczniów szkół podstawowych i 55 proc. ponadpodstawowych. Młodzież coraz częściej korzysta z internetowych skrótów, streszczeń oraz treści generowanych przez sztuczną inteligencję. Aż 31 proc. uczniów klas maturalnych deklaruje, że do egzaminów przygotowuje się głównie na podstawie opracowań AI, rezygnując z podręczników.

Jednym z najbardziej niepokojących wniosków badania jest wpływ ekranów na sen.  - Po godzinie 23.00 aktywność cyfrową kończy 32 proc. uczniów szkół podstawowych i 72 proc. ponadpodstawowych, a po północy odpowiednio 11 proc. i 28 proc. Dodatkowo 14 proc. młodszych i 27 proc. starszych uczniów wybudza się w nocy w reakcji na sygnały ze smartfona. Skrócenie snu prowadzi do problemów z pamięcią, koncentracją oraz pogorszenia kondycji psychicznej. Blisko połowa badanych uczniów deklaruje obniżony nastrój i narastające konflikty z rodzicami, najczęściej na tle korzystania z urządzeń ekranowych - wyjaśnia prof. Jędrzejko.

Ponad 95 proc. nauczycieli i rodziców biorących udział w badaniu opowiada się za wprowadzeniem zakazu przynoszenia smartfonów do szkół podstawowych. Jednocześnie jasne zasady korzystania z urządzeń mobilnych w domach wprowadziło jedynie 54 proc. rodziców uczniów szkół podstawowych i 24 proc. szkół ponadpodstawowych.

Autorzy badania podkreślają, że brak jednoznacznych regulacji oraz systemowej edukacji medialnej rodziców i uczniów będzie prowadził do dalszego pogłębiania problemu - z realną szkodą dla przyszłości edukacyjnej, zawodowej i społecznej młodego pokolenia.